Przez wieki klasztory były nie tylko centrami religijnymi. Słynne benedyktyńskie „Ora et labora”, czyli „Módl się i pracuj” dowodzi, że już w VI wieku dostrzegano potrzebę pracy, tworzenia i budowania. W kuchniach polskich klasztorów zachowały się przepisy, które powstały przed wiekami i są prawie niezmienione. Rok liturgiczny, który narzucał sposób życia, dopomógł w wielu przypadkach na stworzenie pewnej reguły czy tradycji w klasztornej kuchni.
Kuchnia klasztorna rozwijała się w Polsce od czasów średniowiecza, wraz z przybyciem benedyktynów i cystersów. Praca w kuchni czy ogrodzie była częścią codziennej modlitwy, aktem skruchy i służby natomiast było przygotowywanie posiłków. Powstające receptury doskonalone przez stulecia trafiały do klasztornych ksiąg. Dzisiaj są cennym źródłem wiedzy o sztuce kulinarnej w dawnych czasach.
Kuchnia klasztorna w czasie postu
W roku liturgicznym postów było sporo, przez to klasztorni kucharze musieli często wykazywać się dużą kreatywnością, aby nie złamać zasad. Pamiętajmy, że post to nie tylko całkowita głodówka. To także ograniczenie spożywania niektórych produktów (np. mięsa, jaj, nabiału), zmniejszenie częstotliwości posiłków i inne formy, które nie są postem ścisłym. Z dzisiejszego punktu widzenia przepisy oparte na warzywach, ziarnach, orzechach i rybach są wręcz awangardowe i zdrowe.
Popularne były zupy jarzynowe zagęszczane mąką owsianą lub jęczmienną, serwowane zazwyczaj w prostych, ceramicznych talerzach głębokich. Często na stole można było znaleźć potrawy z soczewicy z ziołami, kasze z leśnymi grzybami, pierogi z kapustą i grzybami. Do historii przeszła zupa chlebowa, sióstr benedyktynek z Chełmna. Była to zupa przygotowywana z chleba na zakwasie, z suszonymi śliwkami i rodzynkami. Potrawa prosta, jednocześnie sycąca i pełna smaku. Mnisi z Tyńca słynęli z czernidła, czyli zupy z suszonych śliwek, gruszek i jabłek doprawianych cynamonem i goździkami. Zupa ta w zimne dni rozgrzewała i dodawała energii.
Coś mocniejszego
Ziołolecznictwo to domena wielu klasztorów. Mnisi przez stulecia poznawali właściwości roślin i ich wpływ na człowieka. Klasztorne likiery i nalewki miały nie tylko rozgrzewać, ale też leczyć. Często przechowywano je w ozdobnych szklanych karafkach, które chroniły cenne aromaty. Nalewka z tynieckiego klasztoru benedyktynów nazywana była „Benedyktynką od siedmiu boleści”. Ten alkoholowy wyrób o mocy około 32% przygotowywany jest z 21 ziół i innych dodatków. Receptura objęta była ścisłą tajemnicą.
Polecamy
dostawa gratis!
Siostry Karmelitanki z Krakowa produkowały krople duńskie często utożsamiane z esencją karmelitańską. Była to mocna nalewka ziołowa (75%), używana głównie w przypadku dolegliwości żołądkowych. Warto poszukać przepisów na domową nalewkę ziołową. Najczęściej wystarczy czysty alkohol, goździki, miód, skórka pomarańczowa, anyż gwiazdkowaty, cynamon. No i sporo cierpliwości. Potrzeba minimum 3 miesiące, aby nalewka nabrała odpowiednich właściwości.
Pieczywo
Chleb w klasztorach to nie tylko pożywienie. To także element życia duchowego. Wiele zakonów do dziś piecze chleby w swoich piekarniach, korzystając z przepisów pochodzących sprzed wieków. Klasztorny chleb był zawsze pełnoziarnisty, ciężki i ciemny. Robiono go z mąki z pełnego przemiału z żyta lub orkiszu. Pieczenie odbywało się raz w tygodniu. Świeży jadano do świątecznych i niedzielnych posiłków, często dumnie prezentując bochenki na dużych porcelanowych półmiskach. Z biegiem dni, gdy chleb czerstwiał, moczono go w zupach, krupnikach lub robiono z niego tzw. klasztorne kluski.
Zakonne słodycze
Słodkości często były domeną klasztorów żeńskich. Benedyktynki, norbertanki czy wizytki słynęły ze wspaniałych wypieków. Popularne do dziś aniołki, czyli ciasteczka z białka, orzechów i cukru, rajskie jabłka nadziewane, glazurowane owoce. Pamiętajmy także o wspaniałych korzennych piernikach. Wiele klasztorów miało własne pasieki, więc miód był podstawowym słodzikiem.
Kuchnia klasztorna w domu?
Pamiętajmy, że wiele produktów z kuchni klasztornej można kupić dziś w internecie, na stoiskach z produktami regionalnymi lub w sklepach przyklasztornych. Jednak zwracajmy uwagę na chęć wykorzystania renomy miejsc z kilkusetletnią tradycją na sprzedaż produktów marnej jakości. Dlatego warto samemu korzystać z mądrości i doświadczenia zbieranego przez stulecia przez ludzi w habitach. Upieczenie chleba na zakwasie, przygotowanie kapusty z grzybami według starych receptur, nastawienie nalewki, która będzie dojrzewać przez miesiące to szkoła cierpliwości, uznanie dla prostych i uczciwych smaków. Bez konserwantów, wzmacniaczy i sztucznych barwników. To także hołd dla naszej kultury, tradycji i historii.
