„Na świętego Marcina najlepsza gęsina” – choć obchody 11 listopada mamy już za sobą, listopad to wciąż najlepszy czas, by cieszyć się smakiem tego wyjątkowego mięsa. To znane polskie przysłowie nie powstało przez przypadek. Łączy ono w sobie tradycję rolniczą, religijną, a także państwową, tworząc nasze dziedzictwo kulinarne i narodowe. Zanim 11 listopada stał się Świętem Odzyskania Niepodległości, w wiejskim kalendarzu był to dzień świętego Marcina z Tours, który wyznaczał symboliczny koniec roku gospodarskiego.
Od legendy do narodowego święta
Jedna z legend dotycząca świętego Marcina mówi o tym, że Marcin nie chcąc przyjąć biskupiej sakry, ukrył się przed wysłannikami papieża wśród stada gęsi. Gęsi jednak zdradziły jego miejsce. Przyszły święty przyjął godność biskupa, lecz gęsi za swój postępek znalazły się na biskupim stole. Tyle legenda. Gospodarskie życie jest bardziej prozaiczne. Jesienią gęsi, które przez wiosnę i lato były tuczone na ścierniskach i dokarmiane owsem, osiągają najlepszą wagę i odpowiednią warstwę tłuszczu. Nadchodząca zima wymuszała ograniczenie ilości ptaków w stadzie, więc listopad był idealnym miesiącem na „gęsio branie”.
Historia w Polsce w szczególny sposób połączyła dwie tradycje w dniu 11 listopada. Świętowanie dnia świętego Marcina i Święto Odzyskania Niepodległości. Dania z gęsiny stały się symbolami tego dnia. Można powiedzieć, że gęś stała się naszą polską alternatywą dla amerykańskiego indyka na Święto Dziękczynienia.
Gęś na polskich stołach
Gęsina gościła w chłopskich chałupach oraz na stołach szlachty. Jednak na chłopskim stole gęś pojawiała się rzadko albo wcale. Czasem korzystniej było ją sprzedać, niż zjeść. Żywe ptaki dostarczały puchu i piór do pisania. Gęś na szlacheckim stole była symbolem obfitości i dobrobytu. Gęś najczęściej pieczono (podobnie jak dzisiaj) w całości, z nadzieniem. Nie było to codzienne danie. Najczęściej gęś podawano na uroczyste, wykwintne kolacje, na rocznice i święta, gdzie cała zastawa i eleganckie zestawy porcelany podkreślały wyjątkowy charakter spotkania.
Aby mięso przetrwało jak najdłużej i służyło w czasie zimowych niedoborów żywności, gęsinę wędzono (słynne półgęski), solono albo zalewano gęsim smalcem. Tłuszcz wytapiany z gęsi traktowany był nie tylko jako dodatek do potraw (dodawany do mięs, sosów, do smażenia), ale także jako uniwersalny środek leczniczy.
Szczytem popularności polskiej gęsiny jest wiek XIX i początek wieku XX. Słynne warszawskie targi gęsie ściągały do stolicy kupców z całej Europy.
Klasyka na talerzu
Polecamy
Brytfanna 28 cm - ASTRAL (64454-923-28)
Najniższa cena z 30 dni 519,99 zł
Najbardziej tradycyjnym sposobem przygotowania gęsi jest jej upieczenie w całości z klasycznym staropolskim farszem. Oto przepis, który zapewni, że gęś będzie znakomita:
- Gęś (świeża lub odmrożona, najlepsza około 4-5 kg) zalewamy solanką z dodatkiem liści laurowych, ziela angielskiego, goździków. W tym roztworze soli i przypraw gęś powinna leżakować co najmniej 24 godziny. Dzięki temu mięso będzie równomiernie słone i soczyste. Do zalewy śmiało możemy także dodać rozgniecione 3-4 ząbki czosnku.
- Nadzienie: Na farsz najlepsze będą kwaskowate jabłka (szara reneta, antonówka). Do jabłek dodajemy dużo suszonego majeranku, rodzynki, ewentualnie suszoną żurawinę. Jabłka przełamują tłusty smak mięsa i dają winny aromat. Majeranek jest podstawową przyprawą do pieczenia gęsi. Podnosi walory smakowe mięsa, jednocześnie doskonale wspomaga jego trawienie.
Do porcjowania gotowej pieczeni na świątecznym stole niezbędne są ostre noże kuchenne, które pozwolą bez trudu oddzielić soczyste mięso.
Zasady pieczenia gęsi w całości
Piekąc gęś w całości, musimy wykazać się cierpliwością i choć odrobiną znajomości kuchennych procesów. Gęsina zawiera sporo tłuszczu podskórnego, ale ma skłonności do wysychania, jeśli procesy termiczne zachodzą zbyt szybko. Dlatego podstawową zasadą pieczenia gęsi jest:
- Powolne pieczenie (Slow Cooking) oraz kontrola temperatury. Zapamiętajmy hasło praktyków: 1 godzina pieczenia na 1 kilogram ptaka.
- Przez pierwszą część pieczenia temperatura powinna być dość niska (ok. 140–150°C). Pieczemy pod przykryciem. W czasie tego procesu tłuszcz powoli się wytapia, a włókna mięsa miękną. 30-45 minut przed końcem podnosimy temperaturę do 190–200°C, zdejmujemy pokrywkę i polewamy pieczeń wytopionym tłuszczem. Dzięki temu otrzymamy idealną, złocistą, chrupiącą skórkę.
- Dość dużym ułatwieniem będzie korzystanie z sondy termicznej lub termometru igłowego. Dobrze wypieczona gęś ma wewnątrz piersi, przy kości temperaturę 75–80°C. W czym piec gęś? Najlepsza będzie brytfanna żeliwna lub głębokie blachy i formy do pieczenia, które doskonale rozprowadzają ciepło, a ciężka pokrywa zapobiega ucieczce pary wodnej. Sprawdzą się także brytfanny ceramiczne lub ze stali nierdzewnej pod warunkiem dobrze dopasowanej pokrywy. Specjaliści polecają brytfanny z wewnętrznym rusztem, który sprawia, że gęś nie leży bezpośrednio w tłuszczu, a rozgrzane powietrze swobodnie działa od spodu.
Gęsina to wspaniałe mięso. Dzisiaj dostępna w handlu cały rok. Dlatego jedzmy ją częściej, bo warto! Nie tylko w listopadzie z okazji świąt św. Marcina i Naszej Niepodległej.
Produkty w artykule
Brytfanna prostokątna 26x16 cm - FIRE (V-83008-1)
Najniższa cena z 30 dni 58,56 zł
Nóż rozbiorowy 13 cm - R070 V SABATIER
Najniższa cena z 30 dni 71,76 zł
Widelec do mięsa - R070 V SABATIER
Najniższa cena z 30 dni 90,81 zł
Wyciskacz do czosnku - Leo / Graphite (3950680)
Najniższa cena z 30 dni 98,99 zł
Półmisek owalny 34 cm - Bernadotte Ivory Gold (208893)
Najniższa cena z 30 dni 80,10 zł
149AR / Półmisek głęboki 31 cm - GU-350
Najniższa cena z 30 dni 478,40 zł