Około 8000 lat przed naszą erą umiano już pozyskiwać mleko od krów, owiec czy kóz. Nauczono się wtedy przetwarzać mleko na jogurty, sery, masło (przechowywane często w maselniczce). Co ciekawe, większość ludzi żyjących w tamtych czasach nie mogła spożywać mleka nieprzetworzonego. Nie tolerowali laktozy. Dopiero po 2000 lat, ludzkie organizmy pod wpływem zmian genetycznych zaczęły trawić laktozę także w dorosłym wieku. Ten fakt sprawił, że zaczęto spożywać więcej mleka, co było kolejnym krokiem do rozwoju mleczarstwa.

Trzeba jednak powiedzieć, że mleko i przetwory mleczne w takiej formie i ilości, jaką dziś znamy to zasługa rewolucji przemysłowej i pasteryzacji. Te dwa czynniki wskazały mleczarstwu drogę rozwoju. Powstały duże mleczarnie, mleko mogło docierać do odbiorców na dużą skalę. 

Czy mleko jest zdrowe? 

Krowie mleko jest przede wszystkim źródłem wartościowego białka, wapnia, witamin z grupy B oraz energii. Witamina D wspomaga wchłanianie wapnia, białko zaś jest niezbędne do regeneracji i budowy tkanek. Te składniki są istotnie szczególnie dla dzieci i młodych osób. W porównaniu z mlekiem kobiecym ma więcej białka i minerałów a mniej cukrów. Mleko od wieków uważane jest za pokarm idealny. Składniki mleka oraz jego wartości odżywcze zauważone zostały w wielu kulturach. Nawet „ojciec współczesnej medycyny” Hipokrates, uważał mleko za napój doskonały. Często jest symbolem zdrowia i obfitości. Było elementem rytuałów, wierzeń i codziennego życia. Naukowe instytuty podkreślają, że wpływ mleka na kości i ogólną kondycję organizmu jest olbrzymi. Podsumowując. Najważniejsze zalety mleka krowiego to:

• Jest doskonałym źródłem doskonale przyswajalnego wapnia, które wspiera budowę i utrzymanie w dobrym stanie kości i zębów;
• Dostarcza pełnowartościowe białko, które zawiera aminokwasy pomocne w regeneracji, wzroście i funkcjonowaniu organizmu;
• Witaminy i minerały zawarte w mleku są istotne dla odporności, wspomagają pracę układu nerwowego i prawidłową pracę mięśni;
• Składniki biologicznie czynne (np. laktoalbumina czy laktoferyna) mają działanie antybakteryjne, antywirusowe i przeciwzapalne;
• Koncentracja składników odżywczych i ich zbalansowanie wspomaga dzieci w ich rozwoju, a podawanie go w kolorowych zestawach dla dzieci może dodatkowo zachęcać do picia;
• Mleko to naturalny napój izotoniczny, dzięki odpowiednim proporcjom sodu, potasu i laktozy;
• W postaci fermentowanej korzystnie wpływa na rozwój mikroflory przewodu pokarmowego.

Mleczne kontrowersje

Pomimo niewątpliwych zalet krowiego mleka, od jakiegoś czasu pojawiają się opinie krytyczne. Wskazywane są negatywne skutki picia mleka u niektórych osób. Przeciwnicy  mówią o nietolerancji laktozy, alergii na białko mleka, o ryzyku zachorowania na niektóre nowotwory (piersi, prostaty), zaostrzenie stanów zapalnych, problemy trawienne i skórne. Protesty dotyczą nie tylko sfery żywnościowej, często dotyczą też aspektów etycznych, środowiskowych i zdrowotnych. 

Nietolerancje i alergie

Nietolerancja laktozy jest najczęstszym problemem związanym z mlekiem. Przyczyną jest brak enzymu laktazy. Objawy obejmują bóle brzucha, wzdęcia, nudności, biegunki po spożyciu mleka. Alergia na białko krowie wiąże się z problemami skórnymi, oddechowymi. 

Problemy etyczne

Organizacje prozwierzęce i wegańskie zwróciły uwagę na etyczne aspekty produkcji mleka. Podkreślają fakt, że krowy mleczne są eksploatowane, ich życie podporządkowane jest ciągłej produkcji mleka. Krytykowane są również przemysłowe metody hodowli krów. 

Wpływ na środowisko

Przemysłowa produkcja mleka niesie ze sobą czynniki degradujące środowisko. Gazy cieplarniane, zużycie olbrzymich ilości wody, zanieczyszczenie gleby i wód gruntowych, wycinka lasów pod pastwiska to wszystko negatywnie wpływa na naturę. Świadomość ekologiczna skłania wielu konsumentów do szukania alternatyw roślinnych dla mleka. 

Czy jest przyszłość dla mleka?

Rozwijający się rynek roślinnych napojów, które są traktowane jako zamienniki mleka, przyciąga osoby z nietolerancjami, alergiami i etycznymi wyborami. Napoje roślinne, potocznie nazywane mlekiem roślinnym (z ryżu, owsa, soi, migdałów, kokosa), często pite w ulubionych kubkach, zyskują coraz więcej zwolenników. Przemysł mleczarski natomiast w odpowiedzi na zmieniające się realia rynkowe inwestuje w zrównoważone metody produkcji, poprawia dobrostan zwierząt, wprowadza produkty bez laktozy. 

Konsumenci muszą sami wybrać, co im odpowiada. Jedno jest pewne, coraz częściej będą to wybory podyktowane świadomością zdrowotną, etyczną i ekologiczną. Czy mleko zniknie z naszych sklepów? Raczej nie. Czy przestawimy się na roślinne alternatywy? Na pewno ten rynek będzie się rozwijał jeszcze bardziej, ale nieprędko przekona do siebie zdecydowaną większość.